Category: ADHYAYA 3

नयमयूकमालिका – Adhyaya 3 Pada 4

॥श्रीः॥ नयमयूकमालिका ॥तृतीयस्याध्यायस्य चतुर्थः पादः॥ प्रधानभूतविद्याप्रकारनिरूपणानन्तरं तदङ्गकर्मविशेषादिनिरूपणमिति पूर्वपादेनास्य पादस्य सङ्गतिः। विद्यायाः स्वातंत्र्येण फलसाधनत्वे सिद्ध एव तदङ्गकर्मविशेषचिंतनं युक्तम्। अतो विद्यायाः कर्माङ्गत्वशङ्कानिराकरणार्थमुपोद्धातरूपं प्रथमाधिकरणम्— पुरुषार्थोऽतशब्दादिति बादरायणः ॥1॥ शेषत्वात्पुरुशार्थवाद यथाऽन्येष्विति जैमिनिः ॥2॥ आचारदर्शनात् ॥3॥ तच्छ्रतेः ॥4॥ समन्वारम्भणात् ॥5॥ तद्वतो विधानात् ॥6॥ नियमात् ॥7॥ अधिकोपदेशात्तु बादरायणस्यैवं तद्दर्शनात् ॥8॥ तुल्यं तु दर्शनम् ॥9॥ असार्वत्रिकी ॥10॥ विभागश्शतवत् ॥11॥ अध्ययनमात्रवतः ॥12॥ नाविशेषात् ॥13॥ […]

नयमयूकमालिका – Adhyaya 3 Pada 3

नयमयूकमालिका ॥तृतीयस्याध्यायस्य तृतीयः पादः॥ एवं परब्रह्मणेस्सर्वज्ञत्वसर्वशक्तिमत्त्व निरतिशयदयाशालित्व सत्यसङ्कल्पत्वादिकेषु महावैभवमहावदान्यत्वपर्यंतेषूपास्यत्वोपयुक्तेषु कल्याणगुणेषु तत्तदधिकरणोदाहृतविषयवाक्यैश्शब्दतोर्थतश्च सिद्धेषु समुपजात तदुपासनाभिलाषस्य कथमुपासनं कार्यं किमेकस्योपासनस्य कस्यांचिच्छाखायां यावन्तोगुणा आम्नाताः तावदुप- संहारेणैव कार्यं उत शाखांतरगत तदुपासनाप्रकारणाम्नात गुणांतरोपसंहारेणेत्याकाङ्क्षायां तदुपसंहारेण कार्यमिति प्रदर्शयितुं शाखाभेदेपि चोदनाद्यविशेषेसति नोपासनं भिद्यत इति तदभेदनिरूपणमिह पादे क्रियते। तद्भेदनिरूपणं तदपवादत्वेन क्वचित् क्वचित् क्रियते। अतः फलतोगुणोपसंहारः पादार्थः। इहाधिकरणे सामान्यतः प्रतिशाखं वैश्वनराक्षरदहरादिविद्यानभिद्यन्त इति प्रसाध्यतेधिकरणम् तृतीयस्याध्यायस्य तृतीयः पादः […]

नयमयूकमालिका – Adhyaya 3 Pada 2

श्रीः नयमयूकमालिका  ॥तृतीयाध्यायस्य द्वितीयः पादः॥ एवं वैराग्यपादेन संसारस्य क्षयिष्णुत्वसातिशयत्वादिना इह परत्र तृतीयस्थाने च परिभ्रमणेन च दुःखरूपता निरूपिता। अवरोहणे च आकाशादिदेवताभावेन ततः पार्थक्येन वा आकाशादिशरीरकत्वमस्ति चेत् तेन सुखानुऽस्तीति स्यात्। तद्वारणाय मूर्च्छितप्रायाणान्तेषां संश्लेषमात्रामिति निरूपितम्। व्रीह्याद्योषधिभावेन जन्मास्ति चेत् तत्तदभिमानिदेवतारूपत्वप्राप्त्या सुखानुभवोऽस्तीति स्यात्। वनस्पत्यादीन् प्रकृत्य हि पुराणेषु पठ्यते ‘पत्रपुष्पफलैर्नित्यं छाययाचैव शाखिनः। परेषामुपयुज्यन्ते तद्धि तेषाम्महत्तपः॥ तेषां दया सदा कार्या भक्तिः कार्या […]

नयमयूकमालिका – Adhyaya 3 Pada 1

॥श्री:॥ नयमयूकमालिका ॥तृतीयोध्याय:॥ ॥तृतीयस्याध्ययायस्य प्रथम:पाद:॥ तदन्तरप्रतिपत्तौ रंहति संपरिष्वक्तः प्रश्र्ननिरूपणाभ्याम् ॥1॥  त्र्यात्मकत्वात्तु भूयस्त्वात् ॥2॥ प्राणगतेश्च ॥3॥ अग्न्यादिगतिश्रुतेरिति चेन्न भाक्तत्वात् ॥4॥ प्रथमेऽश्रवणादिति चेन्न ताएव ह्युपपत्तेः ॥5॥ अश्रुतत्वादितिचेन्नेष्टादिकारिणां प्रतीतेः ॥6॥ भाक्तं वाऽनात्मवित्वात्तथाहि दर्शयति ॥7॥ सर्वेषां वेदान्तानां सर्वविधारिधनिराकरणेन ब्रह्मणि समन्वयोऽध्यायद्वयेन प्रतिपादितः। तृतीयाध्याये तत्प्राप्तिसाधनमुपासनं सोपायं चिंत्यते। तत्रोपासनाप्राप्यवस्तुव्यतिरिक्ताद्वैराग्यं तावदुपासनारम्भेऽभ्यर्हित उपायः। तत्सिध्यर्थमिह परत्र च सञ्चरतो जीवस्य दोषाः प्रदर्श्यन्ते। तत्र देहाद्देहान्तरं गच्छन् जीवो […]