Category: ADHYAYA 4

नयमयूखमालिका – Adhyaya 4 Pada 4

।।श्रीः।। नयमयूखमालिका चतुर्धाध्यायस्य चतुर्थः पादः।। विदुषां ब्रह्मप्राप्तिफला गतिरुक्ता। ब्रह्मप्राप्तानां तेषामैश्वर्यप्रकारः चिन्त्यते—- संपद्याविर्भावः स्वेन सब्दात्।।1।। मुक्तःप्रतिज्ञानात्।।2।। आत्मा प्रकरणात्।।3।। ” परं ज्योतिरपसम्पद्य स्वेन रूपेणाभिनिष्पद्यत ” इत्यत्र देवादिरूपवत्साध्यरुपेणाभिनिष्पत्तिर्विवक्षिता उत स्वाभाविकरूपेणाविर्भाव इति अभिनिष्पत्तिस्वेनशब्दाभ्यां रूपस्याभिनिष्पद्यत्वायोगात्। तस्य सुषुप्त्यादिषु पुरुषार्थत्वादर्शनात् स्वेन शब्दास्यार्थसिद्धस्वीयत्वानुवादकतोपपत्तेरिति पूर्वपक्षः। स्वतस्सिद्धस्याप्यनादिकर्मबन्धरूपादिकर्मबन्धरूपाविद्यातिरोहितस्य तन्निवृत्त्याभिव्याक्तिरूपेण साध्यत्वसम्भावत् अबहतिविद्यायामुपपादितत्वात्। ” यथा न क्रियते ज्योत्स्ना मलप्रक्षाळनान्मणेः। दोषप्रहाणान्नज्ञानमात्मनः क्रियेत तथा।। यथोदपादखननात्क्रियतेन जलाम्बरम्। सदेव नीयते व्यक्तिमसतस्सम्भवः कुतः।। तथा हेयगुणध्वंसादवबोधादयो […]

नयमयूखमालिका – Adhyaya 4 Pada 3

।।श्रीः।। नयमयूखमालिका ।।चतुर्थाध्यायस्य तृतीय पादः।। अर्चिरादिना तत्प्रथितेः।।1।। ब्रह्मप्राप्तिफलो विदुषो मार्ग इह पादे चिन्त्यचे। छान्दोग्ये तावदुपक्रमोसलविद्यायां — ” अर्चिषमेवाभिसम्भवन्त्यर्चिषोऽहरह आपूर्यमाणपक्षमापूर्यमाणपक्षाद्यान् षडुदङ्ङेतिमासांस्तान्मासेभ्यस्संवत्सरं संवत्सरादादित्यमादित्याच्चन्द्रमसं चन्द्रमसा विद्युतं तत्पुरुषो मानवस्स एनान्ब्रह्यगमयत्येष देवपथो ब्रह्मपथ एतेन प्रतिपाद्यमना इमं मानवमावर्त नानर्तन्त ” इति श्रूयते। बृहदारण्यके पञ्चाग्निविदद्यायां — ” तेर्चिषमभइशम्भवन्त्यर्छिषोऽहरह्न आपूर्यमाणपक्षमापूर्यमाणपक्षाद्यान् षण्मासामुदङ्ङादित्य एति मासेभ्यो जेवलोकं देवलोकोकादीत्यमादित्याद्वेद्युतं वैद्युतात्पुरुषोऽमानच स्स एत्य ब्रह्मलोकान्गमयती ” ति। तत्रैव पुवरन्यथा […]

नयमयूखमालिका – Adhyaya 4 Pada 2

।।श्रीः।। नयमयूखमालिका ।।चतुर्थास्याध्यायस्य द्वितीयः पादः।। इह पादे विदुषो मूर्धन्यानाड्योत्क्रान्तिरूपमर्चिरादिगत्या ब्रह्मप्राप्ति हेतुत्वेन विद्याफलभूतं चिन्तनीयम्। तत्र मूर्धन्यनाडीप्रवेशपर्यन्तोत्क्रान्तिर्विद्वविदुषोस्साधारणीति सा प्रथं विचार्यते। उपासनास्वर्चिरादिगतिचिन्तायां गत्युपक्रमत्वेन तस्या अपि चिन्तनीयत्वात्। वाङ्मनसि दर्शनाच्छब्दाच्च।।1।। अतएव सर्वाण्यनु।।2।। छान्दोग्ये श्रूयते — ” अस्य सोम्येपुरुषस्य प्रयतो वाङ्मनसि सम्पद्यते मनःप्राणे प्राणस्तेजसि तेजःपरस्यां देवताया ” मिति। अत्र किं वाचो मनसि सम्पत्तिरुत वागवृत्तिरिति संशय ” सता सोम्ये तदा सम्पन्नो भवती […]

नयमयूखमालिका – Adhyaya 4 Pada 1

।।श्रीः।। नयमयूखमालिका ।।चतुर्थोऽध्यायः।। ।।चतुर्थस्याध्यायस्य प्रथमः पादः।। साधननुरूपणानन्तरं फलमस्मिन्नध्याये निरूप्यते। देहे स्थितस्य विदुषः पापाश्लेषविनाशो मूर्धन्यनाड्या देहान्निर्गमोर्गतस्यार्चिरादिगतिर्ब्रह्म प्राप्तिश्चेति चतुर्विधं फलम्। तदिदं चतुर्विधं फलं क्रमात्पादचतुष्टयेन विचार्यते। आदौ तावाद्विद्यायां विचारणीयाः केचन विशेषाः विचार्येन्ते। साधनभूताया विद्याया भक्तिदशापन्नायाः फलरूपत्वमस्तीति दर्शयितुं तृतीयविचारणीययानामपूह विचारः– आवृत्तिरसकृदुपदेशात्।।1।। लिङ्गाच्च।।2।। ” ब्रह्मविदाप्नोति पर ” मित्यादौ ब्रह्मप्राप्तिसाधनत्वेन श्रुता विद्या किं सकृदेवानुष्ठेया उतासकृदावर्तनीयेति संशये पूर्वपक्षः। सकृदनुष्ठेया। आवृत्तौ प्रमाणाभावात्। अवघातादिवत् दृष्टोपायत्वाभावात्। […]