69 Sarga अयोध्याकाण्डम्
श्रीरामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे एकोनसप्ततितम: सर्ग: यामेव रात्रिं ते दूता: प्रविशन्ति स्म तां पुरीम् । भरतेनापि तां रात्रिं स्वप्नो दृष्टो ऽयमप्रिय: ।। 2.69.1 ।। यामिति । यामेव यस्यामेव । सप्तम्यर्थे द्वितीया छान्दसी । तां तस्याम् । अयं वक्ष्यमाण: ।। 2.69.1 ।। व्युष्टामेव तु तां रात्रिं दृष्ट्वा तं स्वप्नमप्रियम् । पुत्रो राजाधिराजस्य सुभृशं पर्यतप्यत ।। 2.69.2 […]
68 Sarga अयोध्याकाण्डम्
श्रीरामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्यकाण्डे अष्टषष्टितम: सर्ग: तेषां हि वचनं श्रुत्वा वसिष्ठ: प्रत्युवाच ह । मित्रामात्यगणान् सर्वान् ब्राह्मणांस्तानिदं वच: ।। 2.68.1 ।। तेषामित्यादि । मित्रामात्यगणान् मित्रभूतामात्यगणान् सुमन्त्रादीन् । ब्राह्मणान् मार्कण्डेयादीन् ।। 2.68.1 ।। यदसौ मातुलकुले पुरे राजगृहे सुखी । भरतो वसति भ्रात्रा शत्रुघ्नेन समन्वित: ।। 2.68.2 ।। तच्छीघ्रं जवना दूता गच्छन्तु त्वरितैर्हयै: । आनेतुं भ्रातरौ वीरौ […]
67 Sarga अयोध्याकाण्डम्
श्रीरामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे सप्तषष्टितम: सर्ग: आक्रन्दितनिरानन्दा सास्रकण्ठजनाकुला । अयोध्यायामवतता सा व्यतीयाय शर्वरी ।। 2.67.1 ।। अथाराजकदोषवर्णनम्–आक्रन्दित निरानन्देति । आक्रन्दितेन हेतुना निरानन्दा । अवतता दीर्घा, दु:खवशादतिदीर्घभूतेत्यर्थ: ।। 2.67.1 ।। व्यतीतायां तु शर्वर्यामादित्यस्योदये तत: । समेत्य राजकर्तार: सभामीयुर्द्विजातय: ।। 2.67.2. ।। मार्कण्डेयो ऽथ मौद्गल्यो वामदेवश्च काश्यप: । कात्यायनो गौतमश्च जाबालिश्च महायशा: ।। 2.67.3 ।। एते द्विजा: […]
66 Sarga अयोध्याकाण्डम्
श्रीरामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे षट्षष्टितम:सर्ग: तमग्निमिव संशान्तमम्बुहीनमिवार्णवम् । हतप्रभमिवादित्यं स्वर्गस्थं प्रेक्ष्य पार्थिवम् ।। 2.66.1 ।। कौसल्या बाष्पपूर्णाक्षी विविधं शोककर्शिता । उपगृह्य शिरो राज्ञ: कैकेयीं प्रत्यभाषत ।। 2.66.2 ।। सकामा भव कैकेयि भुङ्क्ष्व राज्यमकण्टकम् । त्यक्त्वा राजानमेकाग्रा नृशंसे दुष्टचारिणि ।। 2.66.3 ।। तमित्यादि । राज्ञ: शिर उपगृह्य अङ्केकृत्वेत्यर्थ: ।। 2.66.13 ।। विहाय मां गतो रामो भर्ता […]
65 Sarga अयोध्याकाण्डम्
श्रीरामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितम: सर्ग: अथ रात्र्यां व्यतीतायां प्रातरेवापरे ऽहनि । वन्दिन: पर्युपातिष्ठंस्तत्पार्थिवनिवेशनम् ।। 2.65.1 ।। सूता: परमसंस्कारामङ्गलाश्चोत्तमश्रुता: । गायका: स्तुतिशीलाश्च निगदन्त: पृथक् पृथक् ।। 2.65.2 ।। अथेत्यादिश्लोकद्वयमेकवाक्यम् । रात्र्यां रात्रिशेषे । परमसंस्कारा: व्याकरणाद्युत्तमसंस्कारयुक्ता: श्रेष्ठालङ्कारयुक्ता वा । वन्दिन इति पूर्वमुक्तत्वात् सूता: वंशावलिकीर्त्तका: । मङ्गला: मङ्गलपाठका: । उत्तमं श्रुतं गान्धर्वशास्त्रश्रवणं येषां ते उत्तमश्रुता: । एतद्विशेषणद्वयं […]
64 Sarga अयोध्याकाण्डम्
श्रीरामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे चतु:षष्टितम: सर्ग: वधमप्रतिरूपं तु महर्षेस्तस्य राघव: । विलपन्नेव धर्मात्मा कौसल्यां पुनरब्रवीत् ।। 2.64.1 ।। वधमिति । विलपन्नेव मध्ये स्वपुत्रं विलपन्नेव ।। 2.64.1 ।। तदज्ञानान्महत्पापं कृत्वाहं सङ्कुलेन्द्रिय: । एकस्त्वचिन्तयं बुद्ध्या कथं नु सुकृतं भवेत् ।। 2.64.2 ।। तदिति । सङ्कुलेन्द्रिय: व्याकुलेन्द्रिय: । सुकृतं सुष्ठु कृतम्, मुनिकुमारवचनमिति शेष: । इत्यचिन्तयमित्युपस्कार्यम् । यद्वा अस्य […]
63 Sarga अयोध्याकाण्डम्
श्रीरामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे त्रिषष्टितम: सर्ग: प्रतिबुद्धो मुहूर्तेन शोकोपहतचेतन: । अथ राजा दशरथ: स चिन्तामभ्यपद्यत ।। 2.63.1 ।। प्रतिबुद्ध इत्यादि ।। 2.63.1 ।। रामलक्ष्मणयोश्चैव विवासाद्वासवोपमम् । आविवेशोपसर्गस्तं तम: सूर्यमिवासुरम् ।। 2.63.2 ।। रामलक्ष्मणयोरिति । रामलक्ष्मणयोर्विवासात् उपसर्ग: महोपद्रव: पुत्रशोकरूप: । आसुरम् असुरसम्बन्धि तम: राहु: ।। 2.63.2 ।। सभार्ये निर्गते रामे कौसल्यां कोसलेश्वर: । विवक्षुरसितापाङ्गां स्मृत्वा दुष्कृतमात्मन: […]
62 Sarga अयोध्याकाण्डम्
श्रीरामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये श्रीमदयोध्याकाण्डे द्विषष्टितम: सर्ग: एवं तु क्रुद्धया राजा राममात्रा सशोकया । श्रावित: परुषं वाक्यं चिन्तयामास दु:खित: ।। 2.62.1 ।। चिन्तयित्वा स च नृपो मुमोह व्याकुलेन्द्रिय: । अथ दीर्घेण कालेन संज्ञामाप परन्तप: ।। 2.62.2 ।। एवमिति । चिन्तयामास अनया सत्यमेव कथितम् मया चान्यैरकृतपूर्वं महदकृत्यं कृतं किमत: परं करोमीति चिन्तयामासेत्यर्थ: ।। 2.62.12 ।। स संज्ञामुपलभ्यैव […]
61 Sarga अयोध्याकाण्डम्
श्रीरामायणे वाल्मीकीये श्रीमदयोध्याकाण्डे एकषष्टितम: सर्ग: वनं गते धर्मपरे रामे रमयतां वरे । कौसल्या रुदती स्वार्ता भर्तारमिदमब्रवीत् ।। 2.61.1 ।। वनमिति । स्वार्ता सुतरामार्ता ।। 2.61.1 ।। यद्यपि त्रिषु लोकेषु प्रथितं ते महद्यश: । सानुक्रोशो वदान्यश्च प्रियवादी च राघव: ।। 2.61.2 ।। कथं नरवरश्रेष्ठ पुत्रौ तौ सह सीतया । दु:खितौ सुखसंवृद्धौ वने दु:खं सहिष्यत: ।। 2.61.3 […]
60 Sarga अयोध्याकाण्डम्
श्रीरामायणे वाल्मीकीये आदि0 श्रीमदयोध्याकायण्डे षष्टितम: सर्ग: ततो भूतोपसृष्टेव वेपमाना पुन:पुन: । धरण्यां गतसत्त्वेव कौसल्या सूतमब्रवीत् ।। 2.60.1 ।। नय मां यत्र काकुत्स्थ: सीता यत्र च लक्ष्मण: । तान् विना क्षणमप्यत्र जीवितुं नोत्सहे ह्यहम् ।। 2.60.2 ।। तत इति । भूतोपसृष्टेव धरण्यां वेपमाना भूतगृहीतेव भूमौ पतित्वा विवर्तमानेत्यर्थ: । गतसत्त्वेव गतप्राणेव । “द्रव्यासुव्यवसायेषु सत्वमस्त्री तु जन्तुषु” इत्यमर: […]
