यादवाभ्युदयः सर्गः-1
श्री:कवितार्किकसिंह-सर्वतन्द्र-स्वतन्त्र श्रीमद्वेदान्तदेशिक विरचितं महाकाव्यम् ।। यादवाभ्युदयः ॥ प्रथमः सर्गः 1.1 वन्दे बृन्दावनचरं वल्लवीजनवल्लभम् । जयन्तीसंभवं धाम वैजयन्तीविभूषणम् ॥ 1.2 यदेकैकगुणप्रान्ते श्रान्ता निगमवन्दिनः । यथावत् वर्णने तस्य किमुतान्ये मितम्पचाः ॥ 1.3 शक्त्या शौरिकथास्वादः स्थाने मन्दधियामपि । अमृतं यदि लभ्येत किं न गृह्येत मानवैः ॥ 1.4 वसुधाश्रोत्रजे तस्मिन् व्यासे च हृदयस्थिते । अन्येऽपि कवयः कामं बभूवुरनपत्रपाः ॥ […]
हंस-सन्देशः – द्वितीयाश्वासः
श्रीः।। कवितार्किकसिंह-सर्वतन्त्रस्वतन्त्र– श्रीमद्वेदान्तदेशिक- विरचितं हंस-सन्देशः ।।श्रीमान्वेङ्कटनाथार्यः कवितार्किककेसरी । वेदान्ताचार्यवर्यो मे सन्निधत्तां सदा हृदि ।। द्वितीयाश्वासः 2.1 लीलाखेलं ललितगमनाश्चारुनादं सशिञ्जाः भल्लाक्षं त्वां स्मरशरदृशो गौरमापाण्डुराङ्ग्यः । मुग्धालापं मधुरवचसो मानसार्हं मनोज्ञाः यत्रानीतास्सुर युवतयो रञ्जयेयुस्समक्षम् ॥ 2.1 ॥ 2.2 उग्रैश्शापैरुपहतिभिया रक्षसा दूर मुक्ताः दग्धुं योग्या हुतवहमपि त्वत्प्रियावर्णशुद्धाः । उत्पश्यन्तो जनकतनयातेजसैव स्वरक्षां रोधं यस्यामनुविदधते लोकपालावरोधाः ॥ 2.2 ॥ 2.3 अध्यासीना […]
हंस-सन्देशः – प्रथमाश्वासः
श्रीः।। कवितार्किकसिंह-सर्वतन्त्रस्वतन्त्र– श्रीमद्वेदान्तदेशिक- विरचितं हंस-सन्देशः ।।श्रीमान्वेङ्कटनाथार्यः कवितार्किककेसरी । वेदान्ताचार्यवर्यो मे सन्निधत्तां सदा हृदि ।। प्रथमाश्वासः 1.1 वंशे जातस्सवितुरनघे मानयन्मानुषत्वं देवश्श्रीमान् जनक तनयान्वेषणे जागरूकः । प्रत्यायाते पवनतनये निश्चितार्थस्स कामी कल्पाकारां कथमपि निशामाविभातं विषेहे ॥ 1.1 ॥ 1.2 काल्ये सेनां कपिकुलपतेस्तूर्णमुद्योजयिष्यन् दूरीभावाज्जनकदुहितुर्दूयमानान्तरात्मा । क्रीडाखेलं कमलसरसि क्वापि कालोपयातं राकाचन्द्रद्युतिसहचरं राजहंसं ददर्श ॥ 1.2 ॥ 1.3 तस्मिन्सीतागतिमनुगते तद्दुकूलाङ्कमूर्तौ तन्मञ्जीरप्रतिमनिनदे […]
शतदूषणी परमते सूत्रस्वारस्यभङ्गवादः (66)
शतदूषणी ।।अथ परमते सूत्रस्वारस्यभङ्गवादः षट्षष्टितमः ।।66।। नमोऽस्तु ब्रह्मणे तस्मै बादरायणरूपिणे । यस्यैव ब्रह्मसूत्राणां रचना सगुणायते । अद्वैतमतनिष्ठानामनुष्ठानमपाकृतम् । ब्रह्मसूत्रार्थवैरूप्यं तेषामथ निरूप्यते ।। यदाहुः – आपादचूडं ब्रह्मसूत्रेषु निर्विशेषं ब्रह्मैवार्थः प्रपञ्चमिथ्यात्वं च स्पष्टमुपाद्यते, तथा हि -यद्ब्रह्म जिज्ञास्यतया प्रक्रान्तं तदेव हि नाना नास्तीति श्रुतिप्रामाण्यप्रागल्भ्यात्तदनुसारिसूत्रस्वारस्याच्च निर्विशेषमिति निश्चिन्वन्ति महान्तः । तत्र बहुषु सूत्रेषु तद्विषभूतासु श्रुतिषु च एकवचनान्तनिर्देशादात्मैक्यं स्वरसतः प्रतीयते । […]
शतदूषणी अलेपकमतभङ्गवादः (65)
शतदूषणी ।।अथ अलेपकमतभङ्गवादः पञ्चषष्टितमः ।।65।। अशेषाश्रमबाह्यानामीश्वराज्ञाभरश्रमात् । अलेपकदशाभाजामवलेपोऽत्र लुप्यते ।। इह जगति केचिदवधूतसकलवर्णाश्रमधर्माश्चार्वाकसधर्माण आचणाडालमेकराशीभूय विधिनिषेधयन्त्रणामतन्त्रयन्तः पारिभाषिकब्रह्मविदो विश्वमाविलयन्ति, तैस्सह (वास) वादरूपसंभाषणादिकमपि निरयपातनमिति मन्वानास्तद्दर्शनेऽपि सर्वलोकलोचनमवलोकयन्तो दूरीभवन्ति सन्तः । उक्तं हि महर्षिभिः – * पुंसां जटाभरणमौण्ड्यवतां वृथैव मोघाशिनामखिलशौचबहिष्कृतानाम् (निराकृतानाम्) । तेयप्रदानपितृपिण्डविवर्जितानां संभाषणादपि नरा नरकं प्रयान्ति ।। इति । तत्र यद्यपि तदभिमतशूद्रादि (वि) जातीयब्रह्मविदां त्रैवर्णिकब्रह्मविदामिव तथाविधपतनं न संभवति, तथाऽपि […]
शतदूषणी यतिलिङ्गभेदभङ्गवादः (64)
शतदूषणी ।।अथ यतिलिङ्गभेदभङ्गवादः चतुःषष्टितमः ।।64।। श्रितान् परमहंसतां परमहं स इत्युक्तितः त्रयीपथमसौगतान् कपटसौगतान् खण्डयन् । मुर्निजयति लक्ष्मणो मुदमुदञ्चयन्नञ्चतां मुकुन्दगुणमौक्तिकप्रकरशुक्तिभिः सूक्तिभिः ।। ये पुनः शङ्करादयोऽर्वाचीनपरमहंसाः, ते बाह्यवेषपरिग्रहमधिकृत्य पृच्छयन्ते -किमिति परमहंसैः ब्रह्मसूत्रमुत्सृज्यते? किं तेषु तत्प्रापकाभावात्? उत सामान्यतः प्राप्तस्यापि विशेषतो बाधात्? यद्वा वैकल्पिकतया परित्यागेऽपि प्रत्यवायविरहात्? उताङ्गिनिवृत्तेरेवार्थात्तदङ्गस्यापि निवृत्तेः? अथवा पूर्वानुष्ठानमात्रात्? इति । न प्रथमः; श्रुतिस्मृतिभिः सामान्यतो विशेषतश्च तत्प्राप्तेः । द्विजसामान्यतः […]
शतदूषणी अधिकारिविवेकवादः (63)
शतदूषणी ।।अथ अधिकारिविवेकवादः त्रिषष्टिमः ।।63।। कर्मज्ञानादिनिष्ठासु कर्तृत्वं योगिनां यतः । स सर्वकर्ता स्वमतं नित्यं कारयिताऽस्तु नः ।। अपशूद्राधिकरणप्रसङ्गादुत्पन्नतत्त्वज्ञानस्य कर्मयोगानधिकारो भगवद्गीतादीन् व्याचक्षणौः परैर्जल्पितः प्रतिक्षिप्यते । तत्र तावत् सम्यगात्मदर्शनेन निरस्तमिथ्याज्ञानस्य प्रव्रज्यां प्रविष्टस्यापि सांख्यसंज्ञस्य त्वदुक्ताधिकारिणः *शरीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषमित्यादिभिः लौकिकवैदिकसमस्तकर्मन्यासो नास्तीति त्वदुक्तवाक्यैरपि सुव्यक्तम् । अथापि ब्रूमः -उत्पन्नतत्त्वज्ञानस्य कर्मयोगेऽनधिकारः किं तस्य कर्मयोगवेदनाभावात्? तत्सत्त्वेऽपि सामग्रयसंभवात्? तत्संभवेऽपि वा तस्य निष्फलत्वात्? […]
शतदूषणी अपशूद्राधिकरणविरोधवादः (62)
शतदूषणी ।।अथ परमते अपशूद्राधिकरणविरोधवादः द्विषष्टितमः ।।62।। स्वे स्वे कर्मणि युञ्जनो मुखबाहूरुपादजान् । स्वयं नस्संप्रकाशेत स्वान्ते स्वच्छन्दसारथिः ।। यत्तु भगवता बादरायणेन सूत्रितं शूद्रस्य ब्रह्मविद्यायामनधिकारित्वम्; तद्भवन्तः कथं निर्वहन्ति? किं शूद्रैर्निर्विशेषज्ञानस्य दुःसम्पादत्त्वात्, तत्सम्पत्तिसद्भावेऽपि वा ततः तेषामविद्यानिवृत्त्यसंभवादिति । न प्रथमः, स हि तथाविधस्य ज्ञानस्य वेदैकजन्यत्वाद्वा? अवेदजन्यत्वेऽपि वेदसापेक्षत्वाद्वा? वेदावेदयोः शूद्रादिषु ज्ञानजनकत्वाशक्तेर्वेति? आद्यस्तावदधिगतत्वत्सिद्धान्तेन त्वया नाङ्गीकर्तव्यः । आत्मघातुकतर्कानुगृहीतानुमानादिनापि निर्विशेषत्वस्य प्रपञ्चमिथ्यात्वादेश्च भवद्भिः साध्यमानत्वात् […]
शतदूषणी जीवैक्यभङ्गवादः (61)
शतदूषणी ।।अथ जीवैक्यभङ्गवादः एकषष्टितमः ।।61।। पयोधितनयान्वितं परमधाम्नि यद्वर्तते सदा यदवलोकनं विदधते फणीन्द्रादयः । अत्रिमसरस्वतीवदनसन्ततास्वादितैर्गुणैरधिगुणं महः स्वयमनन्तमालक्ष्यते ।। विगीतं मदविद्याकल्पितम्, विवादाध्यासितं चेतनजातमहमित्यादिषु किं सर्वत्राहमर्थैक्यं सिषाधयिषितम्? उत तद्धर्मसंविदैक्यम्? यद्वा तदुपलक्षितसन्मात्रैक्यम्? न प्रथमः, अपसिद्धान्तप्रत्यक्षादिविरोधप्रसङ्गात् । न ह्यहमर्थं सत्यमात्मानमनुमन्यसे, न चाहङ्काराणां स्वरूपैक्यम् । न च परदुःखादेः स्वदुःखादित्वमभिमन्यसे । * एको बहूनामित्यादि च न स्मरसि । अत एव न द्वितीयः, […]
शतदूषणी सत्त्वासत्त्वविवेकवादः (60)
शतदूषणी ।।अथ सत्त्वासत्त्वविवेकवादः षष्टितमः ।।60।। अस्ति नास्तीति बोधाभ्यामभिव्याप्तेषु वस्तुषु । सदेव सदसद्बुद्धिनिमित्तत्वेन साध्यते ।। यदेव हि प्रामाणिकत्वेन सदिति प्रतीतिगोचरतां भजते, तदेव रूपान्तरेण नास्तीत्यपि प्रतिक्षेपं भजते । तत्रासत्त्वमेव तत्त्वमिति सौगतोपदेशिनः, सदा सत्तवमिति सांख्याः, सत्त्वासत्त्वसमुच्चय इति जैनाः, उभयप्रहाणमित्यद्वैतिनः, उपाधिभेदादुभयव्यवस्थेत्यपरे, तत्रैव नास्तीति व्यपदेशोऽपि भावान्तरनिमित्त इति निष्कर्षकाः । नन्वसत्त्वमेव सर्वत्र युक्तम्, असतोऽपि शुक्तिरजतखरविषाणादेः भ्रान्तिहेतुवैचित्र्यादस्तीति धीविषयत्वदृष्टेरिति चेन्न; बाधाभावात् । नास्तिधीरेव […]
