ஸமந்வயாதிகரணம்
(ஸாபல்யரூபதாத்பர்யலிங்கஸமர்தநபரம்) ஶ்ரீஶாரீரிகமீமாம்ஸாபாஷ்யே ஸமந்வயாதிகரணம்||௪|| (அதிகரணார்த: – ப்ரஹ்மண: ஸ்வத: புருஷார்ததயா அந்வய:) (அவாந்தரஸங்கதி:) யத்யபி ப்ரமாணாந்தராகோசரம் ப்ரஹ்ம ததாபி ப்ரவ்ருத்திநிவ்ருத்திபரத்வாபாவேந ஸித்தரூபம் ப்ரஹ்ம ந ஶாஸ்த்ரம் ப்ரதிபாதயதீத்யாஶங்க்யாஹ- ௪. தத்து ஸமந்வயாத் || ௧-௧-௪ || (ஸூத்ரவ்யாக்யாநம்) ப்ரஸக்தாஶங்காநிவ்ருத்த்யர்தஸ்து ஶப்த:। தத் ஶாஸ்த்ரப்ரமாணகத்வம் ப்ரஹ்மணஸ்ஸம்பவத்யேவ। குத:? ஸமந்வயாத் – பரமபுருஷார்ததயாऽந்வயஸ்ஸமந்வய:, பரமபுருஷார்தபூதஸ்யைவ ப்ரஹ்மணோऽபிதேயதயாऽந்வயாத்|| (ஸமந்வயோபபாதநம்) ஏவமிவ ஸமந்விதோ ஹ்யௌபிநஷத: பதஸமுதாய: – யதோ வா இமாநி பூதாநி ஜாயந்தே (தை.ப்ரு.௧), ஸதேவ ஸோம்யேதமக்ர ஆஸீதேகமேவாத்விதீயம்। ததைக்ஷத பஹு […]
ಸಮನ್ವಯಾಧಿಕರಣಮ್
(ಸಾಫಲ್ಯರೂಪತಾತ್ಪರ್ಯಲಿಙ್ಗಸಮರ್ಥನಪರಮ್) ಶ್ರೀಶಾರೀರಿಕಮೀಮಾಂಸಾಭಾಷ್ಯೇ ಸಮನ್ವಯಾಧಿಕರಣಮ್||೪|| (ಅಧಿಕರಣಾರ್ಥಃ – ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ವತಃ ಪುರುಷಾರ್ಥತಯಾ ಅನ್ವಯಃ) (ಅವಾನ್ತರಸಙ್ಗತಿಃ) ಯದ್ಯಪಿ ಪ್ರಮಾಣಾನ್ತರಾಗೋಚರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತಥಾಪಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿನಿವೃತ್ತಿಪರತ್ವಾಭಾವೇನ ಸಿದ್ಧರೂಪಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯತೀತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ- ೪. ತತ್ತು ಸಮನ್ವಯಾತ್ || ೧-೧-೪ || (ಸೂತ್ರವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್) ಪ್ರಸಕ್ತಾಶಙ್ಕಾನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಸ್ತು ಶಬ್ದ:। ತತ್ ಶಾಸ್ತ್ರಪ್ರಮಾಣಕತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಸಮ್ಭವತ್ಯೇವ। ಕುತ:? ಸಮನ್ವಯಾತ್ – ಪರಮಪುರುಷಾರ್ಥತಯಾಽನ್ವಯಸ್ಸಮನ್ವಯ:, ಪರಮಪುರುಷಾರ್ಥಭೂತಸ್ಯೈವ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽಭಿಧೇಯತಯಾಽನ್ವಯಾತ್|| (ಸಮನ್ವಯೋಪಪಾದನಮ್) ಏವಮಿವ ಸಮನ್ವಿತೋ ಹ್ಯೌಪಿನಷದ: ಪದಸಮುದಾಯ: – ಯತೋ ವಾ ಇಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ (ತೈ.ಭೃ.೧), ಸದೇವ ಸೋಮ್ಯೇದಮಗ್ರ ಆಸೀದೇಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್। ತದೈಕ್ಷತ ಬಹು […]
samanvayādhikaraṇam
(sāphalyarūpatātparyaliṅgasamarthanaparam) śrīśārīrikamīmāṃsābhāṣyē samanvayādhikaraṇam.4. (adhikaraṇārthaḥ – brahmaṇaḥ svataḥ puruṣārthatayā anvayaḥ) (avāntarasaṅgatiḥ) yadyapi pramāṇāntarāgōcaraṃ brahma tathāpi pravṛttinivṛttiparatvābhāvēna siddharūpaṃ brahma na śāstraṃ pratipādayatītyāśaṅkyāha- tattu samanvayāt . 1-1-4 . (sūtravyākhyānam) prasaktāśaṅkānivṛttyarthastu śabda:. tat śāstrapramāṇakatvaṃ brahmaṇassambhavatyēva. kuta:? samanvayāt – paramapuruṣārthatayāänvayassamanvaya:, paramapuruṣārthabhūtasyaiva brahmaṇōäbhidhēyatayāänvayāt. (samanvayōpapādanam) ēvamiva samanvitō hyaupinaṣada: padasamudāya: – yatō vā imāni bhūtāni jāyantē (tai.bhṛ.1), sadēva sōmyēdamagra āsīdēkamēvādvitīyam. tadaikṣata bahu syāṃ […]
శాస్త్రయోనిత్వాధికరణమ్
(అపూర్వతారూపతాత్పర్యలిఙ్గసమర్థనపరమ్) శ్రీశారీరకమీమాంసాభాష్యే శాస్త్రయోనిత్వాధికరణమ్ (అధికరణార్థః – బ్రహ్మణః శాస్త్రైకగమ్యత్వమ్) జగజ్జన్మాదికారణం బ్రహ్మ వేదాన్తవేద్యమిత్యుక్తమ్। తదయుక్తమ్। తద్ధి న వాక్యప్రతిపాద్యమ్। అనుమానేన సిద్ధేరిత్యాశఙ్క్యాహ – ౩. శాస్త్రయోనిత్వాత్ || ౧-౧-౩ || (సూత్రవివరణమ్) శాస్త్రం యస్య యోని: కారణం ప్రమాణమ్, తచ్ఛాస్త్రయోని; తస్య భావశ్శాస్త్రయోనిత్వమ్। తస్మాత్ బ్రహ్మజ్ఞానకారణత్వాత్ శాస్త్రస్య, తద్యోనిత్వం బ్రహ్మణ:। అత్యన్తాతీన్ద్రియత్వేన ప్రత్యక్షాదిప్రమాణావిషయతయా బ్రహ్మణశ్శాస్త్రైకప్రమాణకత్వాత్ ఉక్తస్వరూపం బ్రహ్మ యతో వా ఇమాని భూతాని (తై.భృ.౧.) ఇత్యాదివాక్యం బోధయత్యేవేత్యర్థ:|| (వర్ణితే సూత్రార్థే పూర్వపక్షిణః ఆక్షేపః) నను – శాస్త్రయోనిత్వం […]
ஶாஸ்த்ரயோநித்வாதிகரணம்
(அபூர்வதாரூபதாத்பர்யலிங்கஸமர்தநபரம்) ஶ்ரீஶாரீரகமீமாம்ஸாபாஷ்யே ஶாஸ்த்ரயோநித்வாதிகரணம் (அதிகரணார்த: – ப்ரஹ்மண: ஶாஸ்த்ரைககம்யத்வம்) ஜகஜ்ஜந்மாதிகாரணம் ப்ரஹ்ம வேதாந்தவேத்யமித்யுக்தம்। ததயுக்தம்। தத்தி ந வாக்யப்ரதிபாத்யம்। அநுமாநேந ஸித்தேரித்யாஶங்க்யாஹ – ௩. ஶாஸ்த்ரயோநித்வாத் || ௧-௧-௩ || (ஸூத்ரவிவரணம்) ஶாஸ்த்ரம் யஸ்ய யோநி: காரணம் ப்ரமாணம், தச்சாஸ்த்ரயோநி; தஸ்ய பாவஶ்ஶாஸ்த்ரயோநித்வம்। தஸ்மாத் ப்ரஹ்மஜ்ஞாநகாரணத்வாத் ஶாஸ்த்ரஸ்ய, தத்யோநித்வம் ப்ரஹ்மண:। அத்யந்தாதீந்த்ரியத்வேந ப்ரத்யக்ஷாதிப்ரமாணாவிஷயதயா ப்ரஹ்மணஶ்ஶாஸ்த்ரைகப்ரமாணகத்வாத் உக்தஸ்வரூபம் ப்ரஹ்ம யதோ வா இமாநி பூதாநி (தை.ப்ரு.௧.) இத்யாதிவாக்யம் போதயத்யேவேத்யர்த:|| (வர்ணிதே ஸூத்ரார்தே பூர்வபக்ஷிண: ஆக்ஷேப:) நநு – ஶாஸ்த்ரயோநித்வம் […]
ಶಾಸ್ತ್ರಯೋನಿತ್ವಾಧಿಕರಣಮ್
(ಅಪೂರ್ವತಾರೂಪತಾತ್ಪರ್ಯಲಿಙ್ಗಸಮರ್ಥನಪರಮ್) ಶ್ರೀಶಾರೀರಕಮೀಮಾಂಸಾಭಾಷ್ಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರಯೋನಿತ್ವಾಧಿಕರಣಮ್ (ಅಧಿಕರಣಾರ್ಥಃ – ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಶಾಸ್ತ್ರೈಕಗಮ್ಯತ್ವಮ್) ಜಗಜ್ಜನ್ಮಾದಿಕಾರಣಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದಾನ್ತವೇದ್ಯಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್। ತದಯುಕ್ತಮ್। ತದ್ಧಿ ನ ವಾಕ್ಯಪ್ರತಿಪಾದ್ಯಮ್। ಅನುಮಾನೇನ ಸಿದ್ಧೇರಿತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ – ೩. ಶಾಸ್ತ್ರಯೋನಿತ್ವಾತ್ || ೧-೧-೩ || (ಸೂತ್ರವಿವರಣಮ್) ಶಾಸ್ತ್ರಂ ಯಸ್ಯ ಯೋನಿ: ಕಾರಣಂ ಪ್ರಮಾಣಮ್, ತಚ್ಛಾಸ್ತ್ರಯೋನಿ; ತಸ್ಯ ಭಾವಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಯೋನಿತ್ವಮ್। ತಸ್ಮಾತ್ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಕಾರಣತ್ವಾತ್ ಶಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ, ತದ್ಯೋನಿತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಣ:। ಅತ್ಯನ್ತಾತೀನ್ದ್ರಿಯತ್ವೇನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದಿಪ್ರಮಾಣಾವಿಷಯತಯಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಶಾಸ್ತ್ರೈಕಪ್ರಮಾಣಕತ್ವಾತ್ ಉಕ್ತಸ್ವರೂಪಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಯತೋ ವಾ ಇಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ (ತೈ.ಭೃ.೧.) ಇತ್ಯಾದಿವಾಕ್ಯಂ ಬೋಧಯತ್ಯೇವೇತ್ಯರ್ಥ:|| (ವರ್ಣಿತೇ ಸೂತ್ರಾರ್ಥೇ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಿಣಃ ಆಕ್ಷೇಪಃ) ನನು – ಶಾಸ್ತ್ರಯೋನಿತ್ವಂ […]
śāstrayōnitvādhikaraṇam
(apūrvatārūpatātparyaliṅgasamarthanaparam) śrīśārīrakamīmāṃsābhāṣyē śāstrayōnitvādhikaraṇam (adhikaraṇārthaḥ – brahmaṇaḥ śāstraikagamyatvam) jagajjanmādikāraṇaṃ brahma vēdāntavēdyamityuktam. tadayuktam. taddhi na vākyapratipādyam. anumānēna siddhērityāśaṅkyāha – śāstrayōnitvāt . 1-1-3 . (sūtravivaraṇam) śāstraṃ yasya yōni: kāraṇaṃ pramāṇam, tacchāstrayōni; tasya bhāvaśśāstrayōnitvam. tasmāt brahmajñānakāraṇatvāt śāstrasya, tadyōnitvaṃ brahmaṇa:. atyantātīndriyatvēna pratyakṣādipramāṇāviṣayatayā brahmaṇaśśāstraikapramāṇakatvāt uktasvarūpaṃ brahma yatō vā imāni bhūtāni (tai.bhṛ.1.) ityādivākyaṃ bōdhayatyēvētyartha:. (varṇitē sūtrārthē pūrvapakṣiṇaḥ ākṣēpaḥ) nanu – śāstrayōnitvaṃ brahmaṇō […]
జన్మాద్యధికరణమ్
(బ్రహ్మణి ప్రతిపత్తిదౌస్స్థ్యనిరాసపరమ్) జన్మాద్యధికరణమ్ ||౨|| (అధికరణార్థః – బ్రహ్మణః సర్వకర్తృత్వమ్) కిం పునస్తద్బ్రహ్మ? యజ్జిజ్ఞాస్యముచ్యత ఇత్యత్రాహ – ౨. జన్మాద్యస్య యత: || ౧-౧-౨ || (సూత్రార్థవర్ణనమ్) జన్మాదీతి – సృష్టిస్థితప్రలయమ్। తద్గుణసంవిజ్ఞానో బహువ్రీహి:। అస్య అచిన్త్యవివిధ-విచిత్రరచనస్య నియతదేశకాలఫలభోగబ్రహ్మాదిస్తమ్బపర్యన్తక్షేత్రజ్ఞమిశ్రస్య జగత:, యత: – యస్మాత్ సర్వేశ్వరాత్ నిఖిలహేయప్రత్యనీకస్వరూపాత్సత్యసంకల్పాత్ జ్ఞానానన్దాద్యనన్తకల్యాణగుణాత్ సర్వజ్ఞాత్ సర్వశక్తే: పరమకారుణికాత్ పరస్మాత్పుంస: సృష్టిస్థితప్రలయా: ప్రవర్తన్తే; తత్ బ్రహ్మేతి సూత్రార్థ:|| పూర్వపక్ష: (అధికరణస్యాఙ్గభూతవిషయప్రదర్శనమ్) భృగుర్వై వారుణి:। వరుణం పితరముపససార। అధీహి భగవో బ్రహ్మ ఇత్యారభ్య యతో […]
ஜந்மாத்யதிகரணம்
(ப்ரஹ்மணி ப்ரதிபத்திதௌஸ்ஸ்த்யநிராஸபரம்) ஜந்மாத்யதிகரணம் ||௨|| (அதிகரணார்த: – ப்ரஹ்மண: ஸர்வகர்த்ருத்வம்) கிம் புநஸ்தத்ப்ரஹ்ம? யஜ்ஜிஜ்ஞாஸ்யமுச்யத இத்யத்ராஹ – ௨. ஜந்மாத்யஸ்ய யத: || ௧-௧-௨ || (ஸூத்ரார்தவர்ணநம்) ஜந்மாதீதி – ஸ்ருஷ்டிஸ்திதப்ரலயம்। தத்குணஸம்விஜ்ஞாநோ பஹுவ்ரீஹி:। அஸ்ய அசிந்த்யவிவித-விசித்ரரசநஸ்ய நியததேஶகாலபலபோகப்ரஹ்மாதிஸ்தம்பபர்யந்தக்ஷேத்ரஜ்ஞமிஶ்ரஸ்ய ஜகத:, யத: – யஸ்மாத் ஸர்வேஶ்வராத் நிகிலஹேயப்ரத்யநீகஸ்வரூபாத்ஸத்யஸம்கல்பாத் ஜ்ஞாநாநந்தாத்யநந்தகல்யாணகுணாத் ஸர்வஜ்ஞாத் ஸர்வஶக்தே: பரமகாருணிகாத் பரஸ்மாத்பும்ஸ: ஸ்ருஷ்டிஸ்திதப்ரலயா: ப்ரவர்தந்தே; தத் ப்ரஹ்மேதி ஸூத்ரார்த:|| பூர்வபக்ஷ: (அதிகரணஸ்யாங்கபூதவிஷயப்ரதர்ஶநம்) ப்ருகுர்வை வாருணி:। வருணம் பிதரமுபஸஸார। அதீஹி பகவோ ப்ரஹ்ம இத்யாரப்ய யதோ […]
ಜನ್ಮಾದ್ಯಧಿಕರಣಮ್
(ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಪ್ರತಿಪತ್ತಿದೌಸ್ಸ್ಥ್ಯನಿರಾಸಪರಮ್) ಜನ್ಮಾದ್ಯಧಿಕರಣಮ್ ||೨|| (ಅಧಿಕರಣಾರ್ಥಃ – ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸರ್ವಕರ್ತೃತ್ವಮ್) ಕಿಂ ಪುನಸ್ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ? ಯಜ್ಜಿಜ್ಞಾಸ್ಯಮುಚ್ಯತ ಇತ್ಯತ್ರಾಹ – ೨. ಜನ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯ ಯತ: || ೧-೧-೨ || (ಸೂತ್ರಾರ್ಥವರ್ಣನಮ್) ಜನ್ಮಾದೀತಿ – ಸೃಷ್ಟಿಸ್ಥಿತಪ್ರಲಯಮ್। ತದ್ಗುಣಸಂವಿಜ್ಞಾನೋ ಬಹುವ್ರೀಹಿ:। ಅಸ್ಯ ಅಚಿನ್ತ್ಯವಿವಿಧ-ವಿಚಿತ್ರರಚನಸ್ಯ ನಿಯತದೇಶಕಾಲಫಲಭೋಗಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ತಮ್ಬಪರ್ಯನ್ತಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಮಿಶ್ರಸ್ಯ ಜಗತ:, ಯತ: – ಯಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವೇಶ್ವರಾತ್ ನಿಖಿಲಹೇಯಪ್ರತ್ಯನೀಕಸ್ವರೂಪಾತ್ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪಾತ್ ಜ್ಞಾನಾನನ್ದಾದ್ಯನನ್ತಕಲ್ಯಾಣಗುಣಾತ್ ಸರ್ವಜ್ಞಾತ್ ಸರ್ವಶಕ್ತೇ: ಪರಮಕಾರುಣಿಕಾತ್ ಪರಸ್ಮಾತ್ಪುಂಸ: ಸೃಷ್ಟಿಸ್ಥಿತಪ್ರಲಯಾ: ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ; ತತ್ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಸೂತ್ರಾರ್ಥ:|| ಪೂರ್ವಪಕ್ಷ: (ಅಧಿಕರಣಸ್ಯಾಙ್ಗಭೂತವಿಷಯಪ್ರದರ್ಶನಮ್) ಭೃಗುರ್ವೈ ವಾರುಣಿ:। ವರುಣಂ ಪಿತರಮುಪಸಸಾರ। ಅಧೀಹಿ ಭಗವೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ ಯತೋ […]
