Category: Adhyaya 4

श्रीभाष्यम् 04-01-03 प्रतीकाधिकरणम्

श्रीशारीरकमीमांसाभाष्ये प्रतीकाधिकरणम्॥३॥ (अधिकरणार्थः – प्रतीकोपासनस्थले, न आत्मत्वानुसन्धानं प्रतीके कार्यम्) ४७३. न प्रतीके न हि स: ॥ ४–१–४ ॥ (विषयोपस्थापनं संशयश्च) मनो ब्रह्मेत्युपासीत (छा.३.१८.१)  स यो नाम ब्रह्मेत्युपास्ते (छा.७.१.५) इत्यादिप्रतीकोपासनेष्वप्यात्मत्वानुसन्धानं कार्यम्, उत न – इति चिन्तायां  – (सहेतुकः पूर्वः पक्षः) मनो ब्रह्मेत्युपासीत (छा.३.१८.१) इति ब्रह्मोपासनत्वसाम्याद्ब्रह्मणश्चोपासितुरात्मत्वात् आत्मेत्येवोपासीतेति ॥ (सूत्रतः सिद्धान्तः) एवं प्राप्तेऽभिधीयते – न प्रतीके – इति […]

श्रीभाष्यम् 04-01-02 आत्मत्वोपासनाधिकरणम्

श्रीशारीरकमीमांसाभाष्ये आत्मत्वोपासनाधिकरणम्॥२॥ (अधिकरणार्थः – उपास्यं ब्रह्म उपासितुः आत्मत्वेनैवोपास्यम्, न अन्यत्वेन) ४७२. आत्मेति तूपगच्छन्ति ग्राहयन्ति च ॥ ४–१–३ ॥ (संशयप्रदर्शनतः अधिकरणचिन्त्योऽर्थः) इदमिदानीं चिन्त्यते – किमुपास्यं ब्रह्मोपासितुरन्यत्वेनोपास्यम्, उतोपासितुरात्मत्वेन – इति। (युक्त्या पूर्वःपक्षः) किं युक्तम्?; अन्यत्वेनेति। कुत:? उपासितु: प्रत्यगात्मनोऽर्थान्तरत्वात् ब्रह्मण: । अर्थान्तरत्वं च   अधिकं तु भेदिनर्देशात् (शारी.२.१.२२) अधिकोपदेशात् (शारी.३.४.८) नेतरोऽनुपपत्ते: (शारी.१.१.१७) इत्यादिषूपपादितम्। यथावस्थितं च ब्रह्मोपास्यम्; अयथोपासने हि ब्रह्मप्राप्तिरप्ययथाभूता […]

श्रीभाष्यम् 04-01-01 आवृत्त्यधिकरणम्

श्रीभगवद्रामानुजविरचिते श्रीशारीरकमीमांसाभाष्ये चतुर्थः फलाध्यायः (अधिकरणानि – 33 सूत्राणि – 137) (अध्यायार्थः – विद्यास्वरूपविशोधनपूर्वकम् विद्याफलचिन्तनम्) प्रथमः आवृत्तिपादः ।। 4-1 ।।    (पादार्थः – उपासनप्रकारचिन्ता, पूर्वोत्तराघाश्लेष-विनाशौ च) आवृत्त्यधिकरणम् ॥१॥ (अधिकरणार्थः – उपासनस्य असकृदावृत्तस्यैव मोक्षोपायता) ४७०. आवृत्तिरसकृदुपदेशात् ॥ ४–१–१ ॥ (अध्यायसङ्गतिः) तृतीयेऽध्याये साधनैस्सह विद्या चिन्तिता। अथेदानीं विद्यास्वरूपविशोधनपूर्वकं विद्याफलं चिन्त्यते। तत्र (प्रस्तुतो विषयः विचार्यांशश्च) ब्रह्मविदाप्नोति परम् (तै.आन.१.१)  तमेव विदित्वाऽतिमृत्युमेति (श्वे.३.८) […]