Category: Publications

श्रीरङ्गमाहात्म्यम् Part 03

श्रीरङ्गमाहात्म्यम् – Part 03 श्रीरङ्गमाहात्म्यम्– ७१ कदम्बतीर्थ कदंबवृक्ष माहात्म्यम् भरद्वाजः सुमहानुच्छ्रितस्कंधः पादपः पर्वतोपमः। आरात्संदृश्यते यस्तु मुनिसंघैर्निषेवितः ।। (१) तथा मंदानिलो वाति दिव्यगंधवहाश्शुभः । श्रूयते च महान् घोषोह्याम्नायानामतोऽपि च।। (२) तत्राश्चर्यं महद्ब्रह्मन्नस्तीति प्रतिभाति मे। आचक्ष्वैतद्गुरो सर्वं विस्तरेण महाद्भुतम्।। (३) वाल्मीकिः – कदंबतीर्थं तद्विद्धि कदंबमुरुशाखिनम् । पादपं पर्वताकारं तपस्विजनसंश्रयम्।। (४) तत्र या तप्यमधुना मामन्वे हि महामुने । […]

श्रीरङ्गमाहात्म्यम् Part 02

श्रीरङ्गमाहात्म्यम् – Part 02 श्रीरङ्गमाहात्म्यम्–३६ चन्द्रकृत–भगवत्स्तुतिः नागदन्तः – यथा च देवदेवेशं परं ब्रह्म सनातनम् । जन्मादिभिरसंस्पृष्टं मनसामप्यगोचरम्।। (१) परं स्तौति स्म तं देवमिन्दुस्तोत्रं च तद्वद । श्रोतुमिच्छामि भगवंत्सर्वार्ति व्यपनुत्तये।। (२) व्यासः – मुने तुभ्यं प्रवक्ष्यामि यथा चन्द्रस्तुतिं पुरा। चक्रे चक्रायुधस्त्येव तथा स्वस्त्ययनं स्तवम्।। (३) चन्द्रः – नमो जगन्मङ्गळदायिने नमो जगत्प्रसूतिस्थितिनाशहेतवे। नमो जगत्पावन नाम कर्मणे नमो […]

श्री यतिराज वैभवम्

श्रीः श्रीमते रामानुजाय नमः श्री यतिराज वैभवम् श्रीमद्वटुकपूर्णार्यविरचितम् श्रीरामानुजयोगीन्द्रक्षीरकैङ्कर्यशालिने । नमः स्यादान्ध्रपूर्णाय महनीयगुणाय ते ॥ श्रीमद्यामुनदेशिकादधिगतश्रुत्यन्तयुग्माशय- स्तत्सन्देशचिकीर्षया नियतधीश्श्रीशैलपूर्णो गुरुः । अन्विष्यन्ननुजाद्वयोचितवरौ श्रीवेङ्कटाद्रौ हरे स्तीर्थम् पुष्पमपीतराण्युपहरन्नास्ते स्म सद्वृद्धये ॥ १ ॥ तत्रान्तरे मधुरमङ्गलभूतपुर्योर्नित्यस्थिती श्रुतितदङ्गविदौ कुलीनौ । द्वावम्बुरुण्णयनकेशवसोमयाजिनामान्वितावभजताम् परिणेतुकामौ ॥ २ ॥ श्रीशैलपूर्णस्स समीक्ष्य वर्यौ वरौ चिनिश्चित्य च तौ प्रहृष्टः । तत्प्रार्थितश्शङ्खरथाङ्गचिह्नमन्त्रप्रदोऽभून्नतयोस्तयोश्च ॥ ३ ॥ तामग्रहीदग्रजभूमिदेवीम् हृष्यन्मनाः केशवसोमयाजी । ताम् चानुजाताम् कमलाक्षभट्टः श्रीदेविकाम् तौ च तुतोष पूर्णः ॥ ४ ॥ ततस्सभार्यौ तदनुज्ञया तौ स्वम् वासमागम्य चिरम् सुशीलौ । श्रीशम् समाराध्य तदीयभक्तौ सह प्रियाभ्याम् मुदितौ तदास्ताम् ॥ ५॥ ततो जगन्मङ्गलपिङ्गलाब्देचैत्राख्यशुक्लच्छदपञ्चमीके  । आर्द्राभिधर्क्षेण युते च वारे बृहस्पतेस्सन्मृगराजलग्ने ॥ ६ ॥ वेदान्तसिद्धान्तसमर्थनाय बाह्यान्तरभ्रान्तमतापनुत्त्यै । शेषाम्शकः केशवयज्वदेव्याम् तेजोनिधिः कश्चिदिहाबिरासीत् ॥ ७ ॥ श्रीशैलपूर्णोप्यथ भूतपुर्यामागम्य वीक्ष्याद्भुतभागिनेयम् । चकार रक्षार्थरथाङ्गशङ्ख चिह्नम् च रामानुजनामकम् च  ॥ ८ ॥ ततोऽभिवृद्धस्य च तत्कटाक्षैः पितापि तस्यात्मभुवोऽब्दपूर्तिम् । चौलना तथाऽरम्भणमक्षराणाम् चकार सत्त्वोत्तरपञ्चमाब्दे ॥ ९ ॥ कृतोपनीतिस्तु ततस्सपित्रा समभ्यसन् वेदतदङ्गशास्त्रम् । रामानुजार्योऽभवदग्र्यतेजा महद्भिरानन्दितसत्यशीलः ॥ १० ॥ ततस्तु काञ्चित् परिणीय कन्याम् गृहस्थधर्मस्थितिराप काञ्च्याम् । स्वपूर्वपक्षाभ्यसनाय मायिसन्न्यासिनम् यादवसम्प्रकाशम् ॥ ११ ॥ ततः कदाचिद्धुरि यादवेन *सर्वे खलु* श्रुत्यविशारदेन । अपार्थ उक्ते स यथार्थमुक्त्वा रामानुजोऽदर्शयदर्थसारम् ॥ १२ ॥ श्रीरङ्गवासी स तु यामुनार्यो निशम्य रामानुजदर्शितार्थम् । आगम्य काञ्च्याम् वरदम् महात्मा देव्या युतम् प्राणमदन्तरङ्गैः ॥ १३ ॥ ततस्स शिष्यावृतयादवम् तम् रामानुजम् मध्यगतम् च भान्तम् । समीक्ष्य रामानुजशिष्य एष चेद्यादवो युक्तमितीव दध्यौ ॥ १४ ॥ श्रीवैष्णववृद्ध्यर्थमतीव भक्त्या स्वस्य प्रसीदेति स यामुनार्यः । भान्तम् महादेविकया शरण्यम् श्रीदेवराजम् शरणम् प्रपन्नः ॥ १५ ॥ सम्भाषितश्चेदिह पाठभङ्गस्स्यादित्यसम्भाष्य स यामुनार्यः । श्रीरङ्गमेवाप सशिष्यवर्गो रामानुजार्यश्च पपाठ पश्चात् ॥ १६ ॥ तद्देशभूपस्य सुते पिशाचग्रस्तेऽन्यमन्त्रैरखिलैरसाध्ये । भूपस्तदा यादवमन्त्रमोच्य इत्येवमाकर्ण्य तमानिनाय ॥ १७ ॥ दृष्टान्तरङ्गावृतयादवम् तम् स्मित्वा पिशाचः परिभाव्य भूरिः । रामानुजार्यम् शरणम् प्रपद्य राजात्मजम् स्वम् च जहौ सहाघम् ॥ १८ ॥ तद्वृत्तमत्यद्भुतमैक्ष्य भूपो रामानुजार्ये कृतसम्मतिम् सः । तेनार्पितम् तद्गुरुयादवाय सम्मानमत्यन्तविनीतिपूर्वम् ॥ १९ ॥ गत्वा स काञ्चीमथ यादवोऽपि रामानुजे प्रीत इवान्तरेर्ष्यः । तदादि तन्मानसशोधनेच्छुर्वेदान्तवाक्यार्थविचारकोऽभूत् ॥ २० ॥ कप्यासशब्दस्य वदत्यपार्थ तस्मिन्स्तदभ्यङ्गकृतः कदाचित् । रामानुजस्याश्रु तदूरुदाहि दृष्ट्वाशु सोऽप्युन्मुखसम्भ्रमोऽभूत् ॥ २१ ॥ इदम् किमित्युक्तवतेऽथ तस्मै कप्यासवाक्यस्य यथार्थमुक्त्वा । […]

श्रीमदहोबिलमाहात्म्यम् Part 3

श्रीः श्रीमते रामानुजाय नमः ॥ श्रीमते श्रीलक्ष्मीनृसिम्हपरब्रह्मणे नमः ॥ ॥ श्रीब्रह्माण्डपुराणे श्रीमदहोबिलमाहात्म्यम् ॥ (Continued) ॥ श्रीमदहोबिलमाहात्म्ये षष्ठोऽध्यायः ॥ ऋषयः कथमेतद्वधम् चक्रे भगवान् पुरुषोत्तमः । कथम् वा ब्रह्मणा दत्तमरक्षत्वरमात्मनः ॥ १ ॥ हिरण्यकशिपोश्चैव प्रह्लादस्य महात्मनः । कथमासीन्महद्वैरम् तन्मेब्रूहि सविस्तरम् ॥ २ ॥ श्रीनारदः विप्रचित्तसुतस्यास्य हिरण्यस्य सुरद्विषः । चत्वारस्तनया आसन् बलवीर्यगुणालयाः ॥ ३ ॥ अनुह्लादश्च ह्लादश्च सम्ह्लादश्चैव धर्मवित् । प्रह्लादश्च महावीर्यो दैत्यवम्शविवर्धनः ॥ ४ ॥ तेषाम् मध्ये महाभागः समदृक् सचराचरे । प्रह्लादः परमाम् भक्तिम् य उवाह जनार्दने ॥ ५ ॥ स तु बाल्ये विवेकात्मा गुरोर्वचनगौरवात् । पपाठ बालवाक्यानि गुरुगेहे महर्षिभिः ॥ ६ ॥ कदाचिद् गुरुणा सार्धम् जगाम पितृमन्दिरम् । पानासक्तस्य पुरतो हिरण्यकशिपोः पदम् ॥ ७ ॥ कराभ्याम् प्रतिजग्राह सुतमुत्थाप्य सोऽसुरः । हिरण्यकशिपु प्राह प्रह्लादम् धर्मवित्तमम् ॥ ८ ॥ सुभाषितम् सारतमम् वत्स प्रह्लाद कथ्यताम् । शिक्षितम् गुरुणा यत्तु कालेनैतावता त्वया ॥ ९ ॥ प्रह्लाद: वक्ष्यामि शृणु तातेदम् सारभूतम् तवाज्ञया । चित्तम् समाहितम् कृत्वा यन्मे मनसि सम्स्थितम् ॥ १० ॥ आदिमध्यान्तरहितमवृद्धिक्षयमव्ययम् । प्रणतोऽस्मि सदानन्दम् सर्वकारणकारणम् ॥ ११ ॥ श्रुत्वैतद्वचनम् घोरम् कोपेन स्फुरिताधरः । तद्गुरुम् प्राक्षितम् प्राह किमेतदिति चिन्तयन् ॥ १२ ॥ किमेतत् कृतवान् मूढो विपक्षस्तुतिसम्युतम् । बालम् हि मूढमाचेख्युः पुनर्मूढमुपागतम् ॥ १३ ॥ गुरुः दैत्येन्द्र मयि कोपोऽयमकाण्डे कल्पितः प्रभो । मयोक्तम् वचनम् किञ्चिन्न गृह्लाति तवात्मजः ॥ १४ ॥ हिरण्यः प्रह्लाद कथ्यतामेतत् शिक्षायाः कस्य […]

श्रीरङ्गमाहात्म्यम् Part 01

श्रीः श्रीमते रामनुजाय नमः श्रीगारुडपुराणे श्रीरङ्गमाहात्म्य-प्रारंभः शुक्लांबरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ।। यस्य द्विरदवत्राद्याः पारिषद्याः परश्शतम् । विघ्नं निघ्नन्ति सततं विष्वक्सेनं तमाश्रये ।। व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्तेः पौत्रमकल्मषम् । पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम् ।। व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे। नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः ।। नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम्। देवीं सरस्वतीं व्यासं […]

श्रीविष्णुपुराणम् Amsa 06 Ady 06-08

श्रीविष्णुपुराणम् अथ षष्ठांशे षष्ठोऽध्यायः श्रीपराशर उवाच स्वाध्यायसंयमाभ्यां स दृश्यते पुरुषोत्तमः । तत्प्राप्तिकारणं ब्रह्म तदेतदिति पठ्यते ॥ १ ॥ एवं तावदुपास्यभूतं भगवत्स्वरूपमुक्तम् । इदानीमुपासनपर्यायं सांगोपाङ्गं वक्तुमारभते-स्वाध्यायेति ॥ स्वाध्यायशब्देन वेदान्तद्वादशाक्षरप्रणवादीनां तत्त्वपराणां मीमांसासहितानां वाक्यानां निर्देशः । स इत्युक्तगुण-विभूतिविग्रहादिविशिष्टः पुरुषोत्तमः परामृश्यते । स्वाध्यायसंयमजनितं ब्रह्मविषयत्वाब्रह्मशब्द वाच्यम्, तदेतज्ज्ञानं न केवलं दर्शनसाधनम, अपि तु प्राप्तिसाधनं चोच्यते इत्याह-तत्प्राप्तीति । तत्प्राप्तिकारणं तदेतज्ज्ञानं ब्रह्मेति पठ्यत […]

श्रीविष्णुपुराणम् Amsa 06 Ady 01-05

श्रीविष्णुपुराणम् श्रीमते रामानुजाय नमः अथ षष्ठांशे प्रथमोऽध्यायः मैत्रेय उवाच व्याख्याता भवता सर्गवंशमन्वन्तरस्थितिः । वंशानुचरितं चैव विस्तरेण महामुने ॥ १ ॥ व्याख्यातेति ॥ प्रथमांशे सर्ग उक्तः । द्वितीयादिषु वंशमन्वन्तरवंशानुचरितरूपा स्थितिरुक्ता ॥ १ ॥ श्रोतुमिच्छाम्यहं त्वत्तो यथावदुपसंहृतिम् । महाप्रलयसंज्ञां च कल्पान्ते च महामुने ॥ २ ॥ श्रोतुमिति ॥ अथ कल्पान्ते उपसंहृति-महाप्रलयसंज्ञामुपसंहृतिं च श्रोतुमिच्छामि ॥ २ ॥ श्रीपराशर […]

श्रीविष्णुपुराणम् Amsa 05 Ady 31-38

श्रीविष्णुपुराणम् अथ पञ्चमांशे एकत्रिंशोऽध्यायः श्रीपराशर उवाच संस्तुतो भगवानित्थं देवराजेन केशवः । प्रहस्य भावगंभीरमुवाचेन्द्रं द्विजोत्तम ॥ १ ॥ संस्तुत इति । भावगंभीरं – सूचितार्थगहनम् ॥ १ ॥ श्रीकृष्ण उवाच देवराजो भवानिन्द्रो वयं मर्त्या जगत्पते । क्षन्तव्यं भवतैवेदमपराधं कृतं मम ॥ २ ॥ पारिजाततरुश्चायं नीयतामुचितास्पदम् । गृहीतोऽयं मया शक्र सत्यावचनकारणात् ॥ ३ ॥ देवराज इति ॥ अपराधकृतं […]

श्रीविष्णुपुराणम् Amsa 05 Ady 21-30

श्रीविष्णुपुराणम् अथ पञ्चमांशे एकविंशोऽध्यायः श्रीपराशर उवाच तौ समुत्पन्नविज्ञानौ भगवत्कर्मदर्शनात् । देवकीवसुदेवौ तु दृष्ट्वा मायां पुनर्हरिः । मोहाय यदुचक्रस्य विततान स वैष्णवीम् ॥ १ ॥ ताविति ॥ मायां– योगमायाम् ॥ १ ॥ उवाच चांब हे तात चिरादुत्कण्ठितेन मे । भवन्तौ कंसभीतेन दृष्टौ संकर्षणेन च ॥ २ ॥ कुर्वतां याति यः कालो मातापित्रोरपूजनम् । तत्खण्डमायुषो व्यर्थमसाधूनां हि […]

श्रीविष्णुपुराणम् Amsa 05 Ady 11-20

श्रीविष्णुपुराणम् अथ पञ्चमांशे एकादशोऽध्यायः श्रीपराशर उवाच मखे प्रतिहते शक्रो मैत्रेयातिरुषाऽन्वितः । संवर्तकं नाम गणं तोयदानामथाब्रवीत् ॥ १ ॥ भोभो मेधा निशम्यैतद्वचनं गदतो मम । आज्ञानन्तरमेवाशु क्रियतामविचारितम् ॥ २ ॥ ॥ १,२ ॥ नन्दगोपस्सुदुर्बुद्धिर्गोपैरन्यैः सहायवान् । कृष्णाश्रयबलाध्मातो मखभङ्गमचीकरत् ॥ ३ ॥ नन्दगोप इति ॥ आध्मातः – उपबृंहितः ॥ ३ ॥ आजीवो याः परस्तेषां गावस्तस्य च कारणम् […]