Category: Publications

अधिकरणसारावली तदधिगमाधिकरणम्

अधिकरणसारावली तदधिगमाधिकरणम् 4.1.29    नाभुक्तं कल्पबृन्दैरपि सुपरिहरं कर्म गीतं मुनीन्द्रैः पापाश्लेषप्रणाशश्रुतिरपि परविद्वैभवोक्तिस्ततस्स्यात्। मैवं नाभुक्तमित्याद्यपि फलजनने कर्मणो दार्ढ्यमाह प्रायश्चित्तक्रमेण त्विह परभजनं चोदितं कर्मशान्त्यै।। 4.1.30    निष्कृत्यात्मत्वमस्योदितदुरितसमुन्मूलनस्योपपन्नं नात्र स्वर्गादिनीतिः प्रतिहतिविगमे धीविकासस्स्वतो हि। पापालेपः प्रमादोदितसहनमिति स्थाप्यमाज्ञानुवृत्त्यै नो चेन्न स्याद्गतिर्नाविरत इति गिरो योगिनाञ्च प्रवृत्तेः।। 4.1.31    अश्लेषः कर्मशक्तेरनुदय उदये तन्निवृत्तिर्विनाशः शक्तिस्सा च प्रणेतुस्तदुचितफलकृन्निग्रहानुग्रहात्मा। प्रायश्चित्तं निमित्ते कथमनुदित इत्यत्र नैवानुयोज्यं नाधर्मस्तस्य […]

अधिकरणसारावली आप्रयाणाधिकरणम्

अधिकरणसारावली आप्रयाणाधिकरणम् 4.1.28    एकस्मिन्नेव घस्रे यदि भवति परध्यानरूपा तु भक्तिः तद्विश्रान्तो विधिस्स्यादुपरि तु विफला ब्रह्मचिन्तेत्ययुक्तम्। छान्दोग्ये यावदायुस्सुचरितमुदितं ब्रह्मलोकाप्तिहेतोः तद्धि ध्यानस्य वृद्ध्यै तदपि च विहितं कुत्रचित्प्रायणान्तम्।।

अधिकरणसारावली आसीनाधिकरणम्

अधिकरणसारावली आसीनाधिकरणम् 4.1.24    आसीनस्यैव योगश्श्रुतिषु न ददृशे ध्यानमाहुस्सदेति न्यायश्चेलाजिनादेर्नियमविधिकृतः पाक्षिकासीनतायाम्। तस्मादेतद्धटेत स्थितिगतिशयनेष्वप्रकम्प्येन्द्रियस्ये- त्यप्राप्तं यत्ननिद्रान्वयिनि कथमविच्छिन्नधीसन्ततिस्स्यात्।। 4.1.25    चित्तैकाग्र्योपपत्त्यै विदधति नियतिं देशकालासनादेः सच्छिद्रं त्वन्यदापि क्षममिति सततं चिन्तनं संस्मरन्ति। प्रत्यक्संस्कारभूम्ना परनिहितधियस्तादधीन्यादिबुद्ध्या जुष्टं व्यासक्तनीत्या भवति हि समये योगिनः कर्म सर्वम्।। 4.1.26    कर्मोपास्त्यङ्गभूतं यदिह निगदितं तत्परे पूर्वपादे योगेन ब्रह्मदृष्टिर्यदपि च परमो धर्म इत्युक्तमाप्तैः। तेन प्राधान्यसिद्धावितरदनुगुणं तस्य नेयं […]

अधिकरणसारावली आदित्यादिमत्यधिकरणम्

अधिकरणसारावली आदित्यादिमत्यधिकरणम् 4.1.20    तादर्थ्याद् देवतानां फलकरणतया कर्मणश्चोदितत्वात् आदित्यादौ निकृष्टात्मनि भवतु समुत्कृष्टकर्माङ्गदृष्टिः। मैवं कर्म प्रधानं विहितमपि यतस्तत्समाराधनं तत् तत्प्रीता देवतैव प्रदिशति फलमित्यर्थतस्सा प्रधानम्।। 4.1.21    अन्यस्मिन्नन्यदृष्टेरविधिरिह घटतामन्यथाख्यातिपक्षे याथार्थ्यं सर्वबोधानुगतमिति मते युज्यते नान्यदृष्टिः। तन्नात्राद्ये हि न स्याद् विमतिरविमता भ्रान्तिनीतिः परस्मिन् तादृग्भेदाग्रहोपप्लुतमतियुगलस्थापनायां नियोगात्।। 4.1.22    द्रष्टव्यापह्नवे न भ्रमदनुविहिता दृष्टिरद्वैतमोहः स्यादुत्कृष्टापराधस्तत इह विहिता तादृशत्वस्य दृष्टिः। तादृग्दृष्टौ न दोषस्तत […]

अधिकरणसारावली प्रतीकाधिकरणम्

अधिकरणसारावली प्रतीकाधिकरणम् 4.1.18    नामादिब्रह्मदृष्टावपि तदहमिति प्रत्ययः पूर्ववत्स्यात् ब्रह्मध्यानत्वसाम्यादिति यदि न न खल्वन्तरात्मा प्रतीकः। न ब्रह्मण्यन्यदृष्टिः कथमपि घटते तस्य सर्वाधिकत्वात् अन्यस्मिन्ब्रह्मदृष्टौ परमिह नियतैर्लक्षणैस्तद्ग्रहोऽर्थ्यः।। 4.1.19    आत्मन्यब्रह्मभूते भवतु फलवती कुत्रचिद् ब्रह्मदृष्टिः नैषा वस्तुव्यवस्थां शिथिलयति नरे वैनतेयत्वधीवत्। एतावन्मात्रमोहादिदमहमिति तु स्थापयन् क्षिप्रमृच्छेत् इन्द्रत्वारोपदर्पोद्धतनहुषमहाभोगिसंस्थामवस्थाम्।।

अधिकरणसारावली आत्मत्वोपासनाधिकरणम्

अधिकरणसारावली आत्मत्वोपासनाधिकरणम् 4.1.13    जीवादत्यन्तभिन्नस्स विभुरभिदधे लक्षणैस्साधनान्तैः मुक्त्यर्थोपासनेऽस्मिन्मुषिततमसि न ब्रह्मदृष्ट्यादियुक्तिः। तत्त्वज्ञे वीतरागे तदिह न घटते सोऽहमस्मीत्युपास्तिः तन्न स्वात्मान्तरात्मन्यहमिति वचसोऽप्यत्र मुख्यप्रवृत्तेः।। 4.1.14    वस्विन्द्रादेरुपास्तौ प्रकृतिशबलितस्वान्वितेक्षा पुरोक्ता शुद्धस्स्वात्मा च नित्यः क्वचिदिह तु विभुस्तादृशा स्वेन युक्तः। व्यक्तिर्जीवेशभेदे व्यधिकरणपदैर्भावने स्यात्तथापि ब्रह्माधीनस्वरूपप्रमितिसुदृढतासिद्धयेऽहङ्ग्रहोक्तिः।। 4.1.15    ऐक्योपास्तावहं त्वं त्वमहमिति मतिर्निर्विशेषे कथं स्याद् भेदाभेदाभिलापः करकमणिकतद्व्योमनीत्या न मुख्यः। मत्तुल्यस्त्वं त्वयाहं सम इति वदतां नोपचारोऽपि […]

अधिकरणसारावली आवृत्त्यधिकरणम्

अधिकरणसारावली ॥ अथ चतुर्थाध्याये प्रथम: पाद: ॥ आवृत्त्यधिकरणम् 4.1.1      इत्युत्पत्तिक्रमेण प्रथममभिहितो मुक्त्युपायस्सहाङ्गैः तत्साध्यं सूत्रकारः फलमथ विदुषः पर्वभेदैर्व्यनक्ति। स्थूले देहेऽस्य सिध्येद्यदिह वदति तत्पादयुग्मेन पूर्वं निष्क्रान्तस्याथ यत्स्यात्परिगणयति तत्पादयुग््मान्तरेण ।। 4.1.2      सूक्ता प्रागेव विद्या किमिति पुनरिमां वक्ति यद्यस्ति शेषं ब्रूतामेतच्च पूर्वं नहि तदिह फले संघटेतेति चेन्न। मुक्तैरन्यैरसिद्धिं प्रकृततदविनाभावमासन्नसिद्धिं मुक्तावस्थासमञ्च स्थिरभजनरसं व्यङ्क्तुमत्रानुबन्धः ।। 4.1.3      […]

अधिकरणसारावली मुक्तिफलाधिकरणम्

अधिकरणसारावली मुक्तिफलाधिकरणम् 3.4.29    अस्त्वन्यत्रान्तरायः प्रबलतममिदं सात्त्विकत्यागयुक्तं कर्म प्रोक्तं निवृत्त्याह्वयमिति सपदि ब्रह्मविद्यां विदध्यात् । मैवं तस्माद् बलीयान् यदि भवति परब्रह्मभक्तापराधः तच्छान्तौ तत्प्रसूतिस्स न यदि झटिति स्यात्परोपास्तिलाभः ।। 3.4.30    विद्यार्थत्वं क्रियाणां व्यभिचरणवशान्नेति शङ्कापनुत्त्यै प्रत्यूहानाञ्चतुर्णां प्रशमनमुचितं सर्वदेति प्रसिद्ध्यै । निष्प्रत्यूहस्य सद्यः फलमिति च सतां तोषहेतोरमुष्मिन् पादान्ते न्यासिषातामनियमविषयौ शास्त्रकर्त्राधिकारौ ।। 3.4.31    प्रत्यूहस्य प्रसङ्गः क्षम इह परवित्कर्मणां […]

अधिकरणसारावली ऐहिकाधिकरणम्

अधिकरणसारावली ऐहिकाधिकरणम् 3.4.28    भोगार्थोपासनानां स्वजनसुकृतैस्तत्क्षणादुद्भवस्स्यात् स्वर्गादिस्त्वत्र देहे न घटत इह तु स्वान्तशुद्ध्योपपत्तिः । स्नानप्रायत्यनीतिस्तत इति न पुरो विघ्नसम्भावनोक्तेः कारीर्यादौ तदर्हैस्सगुणविरचितेऽप्यस्ति विघ्नः कदाचित् ।।

अधिकरणसारावली अनाविष्काराधिकरणम्

अधिकरणसारावली अनाविष्काराधिकरणम् 3.4.27    शिष्टं बाल्येन तिष्ठासनमपि विदुषो बालकृत्यं तदस्तु भर्तुं बालस्य भावो नतु सुशक इति स्वैरितास्येति चेन्न । दुश्चारित्रादमुं नाविरत इति वचस्सन्निरुन्धे ह्यतोऽसौ माहात्म्यं स्वं निगूहेदिति मुनिविहिते बाल्यविध्याशयस्स्यात् ।।